Waar komt bier vandaan? Dat is niet met zekerheid aan één land toe te schrijven. Een van de oudste aanwijzingen voor een bierachtige drank is gevonden in de Raqefet-grot in het huidige Israël. Daar zijn sporen ontdekt die wijzen op de verwerking en vergisting van graan, naar schatting zo’n 13.000 jaar geleden.
Het bier van toen was waarschijnlijk heel anders dan het heldere pils dat je nu kent. Ook weten we niet zeker of dit het eerste bier ooit was: oudere sporen kunnen verdwenen zijn of nog onontdekt liggen.
Waar komt bier vandaan volgens de oudste vondsten?
In de Raqefet-grot vonden onderzoekers resten in stenen voorwerpen die gebruikt kunnen zijn om graan te verwerken. Hun onderzoek wijst erop dat de mensen die daar leefden een gefermenteerde drank van graan maakten. Bij vergisting zetten gisten suikers om, waarbij onder meer alcohol kan ontstaan.
Die mensen behoorden tot de Natufiërs, een groep jager-verzamelaars die in het oostelijke deel van het Middellandse Zeegebied leefde. De vondst suggereert dat mensen al met graan en vergisting werkten voordat landbouw in die streek op grote schaal ontstond.
Een archeologische vondst vertelt niet alles. De resten geven aanwijzingen over de ingrediënten en de bereiding, maar niet precies hoe de drank smaakte of hoeveel alcohol erin zat. Of je hem naar de maatstaven van nu bier zou noemen, is ook lastig te zeggen.
Bier in Mesopotamië en Egypte
Veel bekende vroege verhalen over bier komen uit Mesopotamië, het gebied tussen de rivieren de Eufraat en de Tigris. Daar leefden onder meer de Sumeriërs. Uit oude teksten en afbeeldingen blijkt dat graandranken een plaats hadden in het dagelijks leven en bij bijzondere gelegenheden.
Ook in het oude Egypte werd bier gedronken. Het kon voedzaam en troebel zijn en week daardoor sterk af van veel bier dat je nu in een fles of blik koopt. Recepten en manieren van bereiden verschilden per plaats en tijd.
Dat Mesopotamië en Egypte vaak worden genoemd, betekent niet dat daar bewezen het allereerste bier ontstond. De oudere vondst in de Raqefet-grot laat zien dat de geschiedenis van bier verder terug kan gaan.
Hoe kwam bier in Nederland terecht?
De gewoonte om graan te verbouwen en er dranken van te maken verspreidde zich in de loop van lange tijd over verschillende gebieden. Bier heeft ook in Nederland een geschiedenis die minstens tot de middeleeuwen teruggaat.
In die tijd werd bier onder meer in huishoudens, kloosters en steden gebrouwen. Voor de smaak gebruikten brouwers aanvankelijk vaak gruit, een mengsel van kruiden. Later kreeg hop een grotere rol, onder meer omdat het bier ermee langer houdbaar kon blijven.
De oorsprong van bier ligt dus niet bij één moderne brouwerij of één bekend bierland. Als je een glas bier drinkt, gaat de voorgeschiedenis daarvan terug op oude graandranken uit verschillende streken.
