Leeftijd speelt in bijna elk gesprek een rol. Je hoort het bij sollicitaties, bij de dokter, op verjaardagen en in de media. Toch zegt het getal op je identiteitsbewijs lang niet alles over wie je bent. Hoe oud je bent in jaren is één ding, maar hoe je je voelt, hoe je eruitziet en wat je hebt meegemaakt vertellen een heel ander verhaal. Dat maakt het onderwerp veel interessanter dan het op het eerste gezicht lijkt.
Hoe we ouder worden en wat dat met ons lichaam doet
Vanaf je geboorte verandert je lichaam voortdurend. In de eerste jaren groei je snel en leer je de meeste vaardigheden die je de rest van je leven gebruikt. Daarna gaat het rustiger, maar stoppen doet het nooit. Rond je twintigste bereikt je lichaam zijn fysieke hoogtepunt. Spieren zijn sterk, herstel gaat snel en de energie is hoog. Na je dertigste beginnen kleine veranderingen. De stofwisseling wordt langzamer en je huid verliest geleidelijk wat van haar stevigheid. Dat klinkt misschien negatief, maar het hoort gewoon bij het leven. Mensen die goed slapen, bewegen en gezond eten, merken deze veranderingen veel minder dan mensen die dat niet doen. De biologische leeftijd, dus hoe oud je lichaam er van binnen uitziet, kan daardoor flink afwijken van je werkelijke geboortejaar.
De mentale kant van ouder worden
Sommige mensen voelen zich op hun vijftigste jonger dan op hun dertigste. Dat heeft te maken met zelfvertrouwen, levenservaring en rust in je hoofd. Onderzoek laat zien dat geluksgevoel op jonge leeftijd hoog is, daarna een dipje maakt en rond de vijftig weer stijgt. Veel mensen geven aan dat ze pas later in hun leven echt weten wie ze zijn en wat ze willen. Ze laten minder snel anderen bepalen hoe ze leven. Die innerlijke vrijheid heeft niets te maken met het aantal kaarsjes op je taart. Bekende Nederlanders zoals nieuwslezeres Iris Schut van Radio 538, die op haar zevenentwintigste al een stevige carrière had opgebouwd, laten zien dat jonge mensen ook volwassen en zelfverzekerd kunnen zijn. Aan de andere kant zijn er mensen op hoge leeftijd die nog volop nieuwe dingen ontdekken en beginnen. Mentale leeftijd is dus iets dat je zelf voor een groot deel bepaalt.
Waarom we zo gefixeerd zijn op leeftijd
In veel culturen hangt er een verwachting aan elke levensfase. Op je achttiende ben je volwassen, op je dertigste hoor je een relatie en een baan te hebben, op je veertigste kinderen en een huis. Die verwachtingen zijn niet universeel. In Japan waarderen mensen ouderdom juist als teken van wijsheid en respect. In westerse landen ligt dat anders. Hier wordt jong zijn vaak gezien als het beste wat je kunt zijn. Dat zie je terug in reclames, op sociale media en in de manier waarop mensen praten over hun levensjaren. Mensen verbergen soms hun geboortejaar of voelen zich ongemakkelijk als ze een bepaalde grens overschrijden. Dat ongemak zegt meer over maatschappelijke druk dan over hoe waardevol een levensfase is. Elke periode van je leven heeft zijn eigen kracht.
Leeftijd en de wet: wanneer telt het getal wel
Er zijn situaties waarin je precieze leeftijd wel degelijk telt. De wet stelt grenzen aan wat je op een bepaald moment mag. In Nederland mag je op je zestiende werken met beperkingen, op je achttien stemmen, autorijden vanaf je zeventien bij begeleid rijden en alcohol kopen. Ook voor pensioen, medische beslissingen en bepaalde contracten speelt je geboortejaar een rol. Werkgevers mogen formeel niet discrimineren op basis van hoe oud iemand is, maar in de praktijk speelt het bij aanname en ontslag soms toch mee. Oudere werknemers hebben soms moeite om een nieuwe baan te vinden, terwijl jongere werknemers worden gezien als minder ervaren. Beide vooroordelen zijn onterecht, maar ze bestaan wel. Wettelijk gezien is leeftijdsdiscriminatie verboden, maar de realiteit is weerbarstiger.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen biologische leeftijd en chronologische leeftijd?
Je chronologische leeftijd is simpelweg het aantal jaren dat je leeft, gerekend vanaf je geboortedatum. Je biologische leeftijd zegt iets over hoe je lichaam er van binnen uitziet. Iemand van vijftig kan biologisch gezien dichter bij veertig zitten, als die persoon een gezonde leefstijl heeft. Omgekeerd kan iemand van veertig er biologisch ouder uitzien door stress, roken of slechte voeding.
Vanaf welke leeftijd wordt iemand in Nederland officieel als oudere werknemer gezien?
In Nederland spreken arbeidsbureaus en werkgeversorganisaties vaak over oudere werknemers als het gaat om mensen van vijfenveertig jaar en ouder. Dit heeft te maken met kansen op de arbeidsmarkt en specifieke regelingen rondom werk en scholing. Het betekent niet dat iemand van vijfenveertig oud is, maar dat er speciale aandacht voor die groep is.
Heeft leeftijd invloed op hoe gelukkig mensen zijn?
Ja, onderzoekers zien een patroon in geluk en levensjaren. Mensen zijn vaak gelukkig in hun jeugd, ervaren een dip ergens in hun veertigste levensjaar en worden daarna gemiddeld gelukkiger. Dat laatste heeft te maken met meer zelfacceptatie en minder vergelijken met anderen. Dit patroon wordt wel de gelukscurve genoemd en is in meerdere landen onderzocht.
Is leeftijdsdiscriminatie strafbaar in Nederland?
Leeftijdsdiscriminatie op de werkvloer is in Nederland verboden op basis van de Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid. Dit geldt bij sollicitaties, ontslag en arbeidsvoorwaarden. Toch is het soms moeilijk om te bewijzen dat iemand is afgewezen puur vanwege zijn of haar levensjaren.
