Zoete wijn is wijn waarbij na het fermentatieproces nog merkbaar suiker overblijft, waardoor je een zoete smaak proeft. Dat residu aan suiker heet residueel suiker. Hoe meer residueel suiker, hoe zoeter de wijn. Droge wijn heeft vrijwel geen residueel suiker; bij zoete wijn loopt dat op van een paar gram tot wel honderden grammen per liter.
De zoetheid in wijn kan op verschillende manieren ontstaan. Soms stopt het fermentatieproces vroeg, waardoor niet alle druivensuikers worden omgezet in alcohol. Soms worden druiven gebruikt met een zo hoog suikergehalte dat de gist het gewoon niet aankan. En soms voegt een wijnmaker achteraf geconcentreerd druivensap of andere zoetstoffen toe. Elk van die methoden geeft een ander soort zoete wijn.
Hoe ontstaat zoete wijn?
Tijdens de fermentatie eten gistcellen de suikers in druivensap op en zetten die om in alcohol en koolzuurgas. Bij droge wijn gaat dit proces door totdat bijna alle suiker op is. Bij zoete wijn wordt dat proces op een bepaald moment onderbroken of vertraagd, zodat er suiker overblijft.
Er zijn drie veelgebruikte methoden om dit te bereiken. De eerste is fermentatie vroegtijdig stoppen door alcohol toe te voegen, zoals bij port en sherry. De gist kan niet overleven in een te alcoholrijk milieu en stopt met werken. De tweede methode is het gebruik van overrijpe of ingedroogde druiven. Die bevatten zoveel suiker dat de gist het niet volledig verwerkt. De derde methode is bevriezing, zoals bij ijswijn: de druiven vriezen aan de wijnstok en bij het persen blijft een suikerrijke, geconcentreerde vloeistof over.
Een aparte categorie is wijn gemaakt van druiven die zijn aangetast door de schimmel Botrytis cinerea, beter bekend als edele rotting. Die schimmel droogt de druiven gedeeltelijk uit, waardoor de suikers zich concentreren. Sauternes uit de Bordeaux en Tokaji uit Hongarije zijn bekende voorbeelden.
Wat is zoete wijn precies qua suikergehalte?
Het suikergehalte in wijn wordt uitgedrukt in grammen residueel suiker per liter (g/l). Als globale indeling geldt:
- Droog: minder dan 4 g/l
- Halfdroog of off-dry: 4 tot 12 g/l
- Halfzoet: 12 tot 45 g/l
- Zoet: meer dan 45 g/l
- Dessertwijnen en versterkte zoete wijnen: soms 100 g/l of meer
Houd er rekening mee dat zoetheid ook afhangt van de zuurgraad van de wijn. Een wijn met veel zuur smaakt minder zoet dan een wijn met weinig zuur, ook al bevatten ze evenveel residueel suiker. Dat is waarom sommige Rieslings met 20 g/l suiker toch droog aanvoelen op de tong.
Bekende soorten zoete wijn
Er zijn veel verschillende stijlen zoete wijn. Hieronder een overzicht van de bekendste:
- Moscato d’Asti (Italië): licht mousserend, laag alcoholgehalte, fruitig en bloemenachtig zoet.
- Sauternes (Frankrijk): gemaakt van door edele rotting aangetaste druiven, rijk en complex, met tonen van honing en abrikoos.
- Tokaji Aszú (Hongarije): een van de oudste en bekendste dessertwijnen ter wereld, gemaakt van gedroogde botrytis-druiven.
- Port (Portugal): versterkte rode wijn waarbij fermentatie wordt gestopt door toevoeging van druivenbrandewijn.
- IJswijn (Duitsland, Canada): gemaakt van bevroren druiven, extreem geconcentreerd van smaak.
- Riesling Auslese of Beerenauslese (Duitsland): zoete stijlen van Riesling met steeds hogere suikerconcentraties.
- Gewurztraminer vendange tardive (Elzas): laat geoogst, rijp en aromatisch zoet.
Zoete witte wijn versus zoete rode wijn
Zoete wijn is niet alleen wit. Rode zoete wijnen bestaan ook, al zijn ze minder gangbaar in Nederland. Port is het bekendste voorbeeld. Daarnaast zijn er zoete rode mousserende wijnen, zoals Brachetto d’Acqui uit Italië, met een lichte mousse en rood fruitsmaak.
Zoete witte wijn is in de meeste landen populairder dan zoete rode. Dat heeft te maken met de smaakbeleving: witte wijn mist de tannines die rode wijn soms bitter of droog kunnen laten aanvoelen. Daardoor voelt zoetheid in witte wijn voor veel mensen aangenamer en evenwichtiger aan.
Wanneer drink je zoete wijn?
Zoete wijn wordt traditioneel bij dessert gedronken, maar dat is niet de enige optie. Lichte zoete wijnen zoals Moscato d’Asti passen ook goed als aperitief of bij pittig Aziatisch eten. De zoetheid tempert dan de hitte van kruiden. Sauternes combineert verrassend goed met geitenkaas of foie gras. Port serveer je klassiek na het eten, bij chocolade of blauwaderkaas.
Serveer zoete wijn gekoeld, tussen 6 en 12 graden, afhankelijk van de stijl. Lichtere, fruitige zoete wijnen drink je koeler (6 tot 8 graden); rijkere dessertwijnen mogen iets warmer.
Zoete wijn is voor veel mensen een toegankelijke instap in de wijnwereld, juist omdat de smaak herkenbaar en aangenaam is. Dat maakt het ook een goede keuze als je iemand wilt laten kennismaken met wijn die normaal niet van droge stijlen houdt. De variatie in stijlen, van licht en fruitig tot complex en geconcentreerd, is groot genoeg om voor elk moment een passende fles te vinden.
