Een filmadaptatie is iets wat miljoenen mensen wereldwijd boeit. Je hebt het boek gelezen, de pagina’s omgeslagen, de wereld in je hoofd opgebouwd. En dan verschijnt diezelfde wereld ineens op het grote scherm. Soms is dat een droom die uitkomt. Soms val je een beetje tegen. Maar hoe gaat zo’n omzetting van boek naar film eigenlijk in zijn werk? En waarom is de verfilming soms zo anders dan het origineel?
Wat er verandert als een boek een film wordt
Een roman kan honderden pagina’s beslaan. Een film duurt gemiddeld twee uur. Dat verschil dwingt de makers om keuzes te maken. Sommige personages verdwijnen, bepaalde scènes worden samengevoegd en innerlijke gedachten van een hoofdpersonage zijn op het scherm veel moeilijker te laten zien. Een schrijver kan bladzijden lang beschrijven wat iemand voelt. Een filmmaker heeft daar een gezichtsuitdrukking en tien seconden muziek voor. Dat leidt soms tot een heel ander gevoel bij dezelfde verhaallijn. De kern van het verhaal blijft meestal staan, maar de weg ernaar toe ziet er in een verfilming anders uit. Dat is geen fout, het is gewoon een eigenschap van het medium.
De biedingstrijd achter grote verfilmingen
Voordat een camera draait, begint een lang proces. Producenten en streamingdiensten vechten soms stevig om de rechten op een populair boek. Een recent voorbeeld daarvan is het nieuwste boek van Dan Brown, getiteld The Secret of Secrets. Netflix won na een hevige biedingstrijd de rechten op dit werk. Dat is niet zo verrassend als je bedenkt hoe succesvol de eerdere verfilmingen van Browns boeken waren. De Da Vinci Code uit 2006 en Angels and Demons uit 2009 trokken wereldwijd enorme publieksmassa’s, met Tom Hanks in de hoofdrol als professor Robert Langdon. Ook Inferno uit 2016 volgde datzelfde spoor. Browns boeken lenen zich goed voor het grote scherm: er zit veel actie in, de locaties zijn visueel aantrekkelijk en het plot houdt de kijker scherp. Dat maakt ze gewild bij iedereen die op zoek is naar sterk bronmateriaal.
Waarom sommige verfilmingen beter werken dan andere
Niet elk boek wordt een goede film. De kwaliteit van een verfilming hangt af van veel factoren. De schrijver van het script speelt een grote rol. Lukt het om de ziel van het boek te bewaren zonder slaafse kopiëring? Dan is er de regisseur, die een eigen visie meebrengt. En natuurlijk de acteurs, die de personages een gezicht geven dat misschien heel anders is dan wat de lezer zich had voorgesteld. Het publiek is daarin soms streng. Fans van een boek hebben sterke beelden in hun hoofd en zijn snel teleurgesteld als de film daarvan afwijkt. Toch zijn er genoeg voorbeelden waarbij de film net zo geliefd werd als het boek. Denk aan The Lord of the Rings, waarbij Peter Jackson een wereld schiep die door velen als de perfecte vertaling van Tolkiens werk wordt gezien. Het geheim zit hem in respect voor het origineel, gecombineerd met een frisse blik.
De relatie tussen boekverkoop en bioscoopsucces
Er is een interessant verband tussen een verfilming en de verkoop van het bijbehorende boek. Zodra bekend wordt dat een roman wordt omgezet naar film, stijgen de verkoopcijfers van dat boek vaak flink. Mensen willen de bron lezen voordat de film uitkomt. Omgekeerd geldt dat ook: wie de film heeft gezien, grijpt soms alsnog naar het boek voor meer diepgang. Dit zorgt ervoor dat schrijvers baat hebben bij een succesvolle verfilming, zelfs als ze zelf weinig invloed hebben op het eindresultaat. Dan Brown is daar een goed voorbeeld van. Zijn romans worden al decennia lang gelezen, maar de films hebben zijn naam wereldwijd nog bekender gemaakt. Nieuwe lezers vonden zijn boeken via de bioscoop, en bestaande fans lazen de bekende titels nog eens opnieuw na het zien van de films. Zo versterken boek en film elkaar op een manier die voor beide goed uitpakt.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het gemiddeld voordat een boek wordt omgezet naar een film?
De tijd tussen het verschijnen van een boek en de bioscoopversie loopt sterk uiteen. Soms duurt het maar een paar jaar, maar vaak zijn er vijf tot tien jaar of meer mee gemoeid. Het schrijven van een script, het vinden van financiering en de productie zelf kosten allemaal tijd.
Krijgt de schrijver van een boek altijd inspraak bij de verfilming?
Een schrijver krijgt niet automatisch inspraak bij de verfilming van zijn of haar boek. Zodra de rechten zijn verkocht aan een producent of studio, hebben zij het laatste woord. Sommige auteurs onderhandelen wel over een adviserende rol, maar dat is geen vanzelfsprekendheid.
Waarom wijken verfilmingen soms sterk af van het originele boek?
Verfilmingen wijken af van het boek omdat een film andere regels volgt dan een roman. Wat op papier werkt, is niet altijd geschikt voor het scherm. Regisseurs en scriptschrijvers passen het verhaal aan om het visueel sterker te maken of beter te laten aansluiten op het verwachte publiek.
Zijn er boeken die bewust niet worden verfilmd?
Sommige auteurs weigeren de rechten op hun werk te verkopen omdat ze de verfilming van hun boek niet willen. J.D. Salinger, de schrijver van The Catcher in the Rye, hield zijn gehele leven vast aan die beslissing. Ook zijn er boeken waarvan de rechten al verkocht zijn, maar waarbij de film nooit van de grond komt door geldgebrek of andere problemen.
